ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Μέσω της διαπολιτισμικής επικοινωνίας οι άνθρωποι προσπαθούν να επικοινωνήσουν με άτομα που έχουν διαφορετικά ήθη και έθιμα, διαφορετικό πολιτιστικό υπόβαθρο, διαφορετικές αντιλήψεις, διαφορετικό τρόπο ζωής. Στην επικοινωνία όμως μεταξύ ανθρώπων από διαφορετικούς πολιτισμούς είναι πολύ πιθανό να ανακύψουν προβλήματα και δυσκολίες. Ένα βασικό πρόβλημα κατά τη διαπολιτισμική επικοινωνία προκύπτει από την έλλειψη κατανόησης και σωστής χρήσης της γλώσσας υποδοχής. Λέξεις ή εκφράσεις που χρησιμοποιούνται με μεταφορική σημασία ή η χρήση ιδιωματισμών ενδέχεται να οδηγήσουν σε παρανοήσεις και παρεξηγήσεις. Ακόμη, το διαφορετικό αντιληπτικό σύστημα της πραγματικότητας, και λόγω της διαφορετικής κουλτούρας ή ακόμη και θρησκείας, μπορεί να προκαλέσουν δυσχέρειες στην επικοινωνία με τους αλλοεθνείς. Η ύπαρξη προκαταλήψεων και στερεοτύπων απέναντι στο διαφορετικό, στον "άλλο" ή το ξένο προκαλεί ανυπέρβλητα εμπόδια στη διαπολιτισμική επικοινωνία. Τέλος, η μη λεκτική επικοινωνία (η γλώσσα του σώματος, οι χειρονομίες, οι κινήσεις των χεριών, η έκφραση του προσώπου) διαφέρει από πολιτισμό σε πολιτισμό, με αποτέλεσμα να είναι πολύ ισχυρό το ενδεχόμενο εμφάνισης προβλημάτων στην επικοινωνία με τους αλλοεθνείς. Τα προβλήματα αυτά μπορούν να επιλυθούν, δεν είναι, ωστόσο, μια εύκολη διαδικασία. Ο κάθε άνθρωπος είναι απαραίτητο να παραμερίσει προκαταλήψεις ή τυχόν εθνικιστικές αντιλήψεις. Ταυτόχρονα, πρέπει να μάθει να αναγνωρίζει τις διαφορές ανάμεσα στις πολιτισμικές ομάδες και να αποδέχεται και να σέβεται τη διαφορετικότητα, θεωρώντας ως αυτονόητη αρχή το σεβασμό και την ισότητα όλων των ανθρώπων.
Μερικά από τα βασικά προβλήματα επικοινωνίας που δημιουργούνται ανάμεσα στους αλλοεθνείς βασίζονται στον διαφορετικό τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς και φυσικά στην διαφορετική γλώσσα του κάθε λαού. Πολλές φορές οι άνθρωποι αδυνατούν να κατανοήσουν έναν τρόπο σκέψης που δεν ακολουθεί τις δικές τους νόρμες. Κάτι που μπορεί να φαίνεται " φυσιολογικό" σε εμάς μπορει να θεωρείται αδύνατο ή απογορευτκό για κάποιον άλλο λαό. Επίσης, όταν δεν μιλάνε την ίδια γλώσσα οι άνθρωποι αυτό δυσχαιρένει ακόμη περισσότερο την επικοινωνία και μπορεί να προκαλέσει άλλου είδους παρεξηγήσεις. Ο μεν δεν μπορεί να εξηγήσει τι θέλει και ο άλλος δεν μπορεί να καταλάβει τι ζητάει ο πρώτος. Αυτή η δυσκολία στην συννενόηση μπορεί να προκαλέσει από έναν στιγμιαίο εκνευρισμό μέχρι μία ισχυρή προκατάληψη.
Η ευκολία ή η δυσκολία στην επίλυση των προβλημάτων επικοινωνίας μεταξύ των αλλοεθνών εξαρτάται απο πολλούς παράγοντες. Μερικοί από αυτούς είναι το κατα πόσο είναι έτοιμοι και οι μεν και οι δε να δεχτούν ο ένας την διαφορετικότητα του άλλου, πως μπορούν να ξεκινήσουν να χτίζουν την επικοινωνία μεταξύ τους και τι υποδομές μπορούν να υπάρξουν.
Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που μπορούν είτε να διευκολύνουν την κοινωνική αλληλεπίδραση με τους αλλοεθνείς είτε να δημιουργήσουν επιπλέον εμπόδια. Παρότι οι σημερινές κοινωνίες χαρακτηρίζονται απο μεγάλη ετερογένεια και διατηρούν έντονο το στοιχείο της πολυπολιτισμικότητας, δεν έχουν ξεπεραστεί σε έναν ικανοποιητικό βαθμό οι ανασταλτικοί παράγοντες που αποτρέπουν την επικοινωνία. Ένα πρόβλημα που εμποδίζει τον διαπολιτισμικό διάλογο είναι ο μεγάλος βαθμός ετερότητας των χαρακτηριστικών των διάφορων αλλοεθνών ομάδων απο την κυρίρχη ομάδα. Η επικοινωνία καθίσταται προβληματική όταν τα ιδιαίτερα πολιτισμικά χρακτηριστικά των αλλοεθνών ομάδων, απο την μία, και αυτά του κυριάρχου πολιτισμού βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση. Σοβαρές δυσκολίες στη διαπολιτισμική επαφή προκύπτουν εξαιτίας της λανθασμένης ερμηνείας κάποιων συμπεριφορών ατόμων απο διαφορετικές πολιτισμικές ομάδες. Κάποιές συμπεριφορές ενω μπορεί να είναι επιτρεπτές σε μια αλλοεθνή ομάδα, μπορεί να είναι ανεπιθύμητές ή και παράνομες στα πλαίσια λειτουργίας της κυρίαρχης ομάδας. Μεγάλο πρόβλήμα στην επικοινωνία μεταξύ γηγενών και αλλοεθνών αποτελεί και η μη διάθεση για προσαρμογή και απο τις δύο πλευρές. Η απουσία διάθεσης για συνεργασία και η αδυναμία ευελιξίας κατά την κοινωνική αλληλεπίδραση υπονομεύει σε μεγάλο βαθμό την προσπάθεια για δόμηση σχέσεων ομαλής επικοινωνίας.
Η αποδοχή της πολυπολιτισμικότητας , η υπέρβαση του εθνοκεντριμού και η διαπολιτισμική προσέγγιση των νέων δεδομένων αποτελούν μονόδρομο για όλες τις σύγχρονες πολιπολίτισμικές κοινωνίες ,αν αυτές θέλουν να διασφαλίσουν το ελάχιστο της κοινωνικής συναίνεσης και την ειρηνική συμβίωση των πολιτισμικά διαφορετικών ομάδων που τις απαρτίζουν. Η εκπαίδευση και πόσο μάλλον η διαπολιτισμική είναι μια απολύτως κοινωνικοποιητική διαδικασία.
Οι περισσότερες κοινωνίες τις τελευταίες δεκαετίες , λόγω της μετακίνησης των πληθυσμών , είναι πολυπολιτισμικές.
Σε αυτήν την περίπτωση διάφορες ομάδες ανθρώπων έρχονται σε επαφή και πρέπει να επικοινωνήσουν. Η επικοινωνία γίνεται με τη μετάδοση μηνυμάτων από το ένα στο άλλο άτομο ή από τη μία στην άλλη ομάδα. Στη συνέχεια τα μηνύματα αποκωδικοποιούνται από το κάθε άτομα με διαφορετικό τρόπο.
Η δυσκολία στη μετάδοση και την αποκωδικοποίηση αυτών των μηνυμάτων , μεταξύ των αλλοεθνών , έγκειται στη διαφορετική γλώσσα και τη διαφορετική κουλτούρα. Μερικές φορές , ακόμα κι αν είναι αγαθές οι προθέσεις , μπορούν να δημιουργηθούν παρεξηγήσεις. Για να ξεπεραστεί η δυσκολία αυτή απαιτείται υψηλή εμπλοκή και αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων ομάδων , ώστε να αναπτυχθεί βήμα- βήμα η επικοινωνία. Αυτή η εμπλοκή πρέπει να βασίζεται σε αρχές όπως ο σεβασμός στην ετερότητα του άλλου και την ενσυναίσθηση της θέσης και της ψυχολογίας του άλλου.
Τα προβλήματα που προκύπτουν κατα την επικοινωνία μας με ανθρώπους που προέρχονται απο άλλη χώρα ειναι τοσο λεκτικά αλλα και πολιτισμικά.
Τα λεκτικά προβλήματα δημιουργούνται οταν τα άτομα διαφορετικών χωρών που προσπαθούν να έρθουν σε επικοινωνία μιλούν διαφορετική γλώσσα.Ακόμη και ο τρόπος που χρησιμοποιούν το λόγο είναι διαφορετικός,ο τρόπος έκφρασης τους είναι τέτοιος που τις περισσότερες φορές δημιουργούνται παρεξηγήσεις . Αυτό συμβαίνει γιατί αυτοί οι άνθρωποι προέρχονται απο διαφορετική κουλτούρα και αυτό συνήθως διμιουργεί καχυποψία μεταξύ τους.
Επίσης ένας σοβαρός παράγοντας είναι ο πολιτισμός .Οι άνθρωποι απο διαφορετικές χώρες έχουν ζήσει και γαλουχηθεί με διαφορετικά ήθη και έθιμα .Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχει πρόβλημα στην επικοινωνία των αλλοεθνών ατόμων διότι υπάρχει σύγκρουση στα πιστεύω τους τα θρησκευτικά . τα οικογενειακά ακόμη και στα κοινωνικά.
Ο τρόπος αντιμετώπισης κάποιων προβλημάτων απο αυτών είναι η εκπαίδευση.Η εκπαίδευση οχι τόσο των ανηλίκων όσο και των ενηλίκων.Αυτή η εκπαίδευση πρώτα απ όλα πρέπει να ξεκινάει απ το σχολείο και να διδάσκει τα παιδιά τόσο των ίδιων χωρών όσο και τα παιδιά διαφορετικών χωρών στον τρόπο που θα επικοινωνούν .
Η εκπαίδευση των ενηλίκων να γίνεται με επιμορφωτικά προγράμματα που θα τα παρέχει το κράτος απο διάφορες πηγές της καθημερινότητας τόσο στούς ομογενείς όσο και στους αλλοεθνείς.Η γλώσσα που θα χρησιμοποιηθεί να είναι κατανοητή απ όλες τις πλευρές.Και το αποτέλεσμα που θα προκύψει να ειναι σεβασμός στα πιστεύω και στις αξίες των ανθρώπων απ όπου και αν προέρχονται φυλετικά.
πικοινωνώ σημαίνει εκφράζω και μεταφέρω νοήματα (πληροφορίες, κρίσεις, επιθυμίες κλπ) σε κάποιον άλλον χρησιμοποιώντας έναν κοινό κώδικα σημείων .Για να υπάρξει επικοινωνία απαραίτητη προϋπόθεση είναι : να έχουν οι συμβαλλόμενοι διάθεση για επικοινωνία. Με τους αλλοεθνείς, θα πρέπει να υπάρξει τουλάχιστον ένα κοινό κανάλι επικοινωνίας όπως η γλώσσα, οι διάφορες μορφές τέχνης κ.α .
Η διαφορετική μητρική γλώσσα παρακωλύει την συνεννόηση και υπονομεύει την επιτυχή επικοινωνία, όμως με τη χρήση μιας διεθνούς γλώσσας όπως η αγγλική ή με την παρουσία του διαμεσολαβητή – διερμηνέα αυτό μπορεί να ξεπεραστεί. Μπορεί βέβαια να δημιουργηθούν παρερμηνείες στα λεγόμενα των συνομιλητών που δυσχεραίνουν την κατάσταση ακόμη περισσότερο γιατί ο καθένας φέρει μαζί του το δικό του πολιτισμικό υπόβαθρο , τη δική του κουλτούρα, τα ήθη και τα έθιμα , το διαφορετικό ηθικό κώδικα, τις συνήθεις, τις προκαταλήψεις, τις αντιλήψεις αλλά και τα στερεότυπα. Το γεγονός ότι προέρχονται από διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα δίνει αφορμή για παρεξηγήσεις και παρερμηνεία συμπεριφορών. Η διαφορετικότητα μπορεί να υπονομεύσει το κλίμα συνεργασίας, αναπτύσσοντας την καχυποψία και τον αρνητισμό.Μπορεί μία συνήθεια να θεωρείται φυσιολογική στην ελληνική κοινωνία, αλλά προσβλητική ή αγενής για τα δεδομένα μιας άλλης κοινωνίας.
Το πιο σύνηθες πρόβλημα επικοινωνίας με αλλοεθνείς είναι ότι το μήνυμα δεν αποκωδικοποιείται σωστά, με αποτέλεσμα να υπάρχουν παρεξηγήσεις και παρανοήσεις. Οι προκαταλήψεις είναι οι στάσεις που έχουμε για τον «άλλον». Πρόκειται, δηλαδή, για άδικες, προκατειλημμένες ή μισαλλόδοξες συμπεριφορές ή απόψεις προς ένα άλλο πρόσωπο απλώς και μόνο επειδή ανήκει σε μια άλλη θρησκεία, φυλή, εθνικότητα ή άλλη ομάδα. Ακόμα, ο εθνοκεντρισμός, δηλαδή η πίστη του ατόμου στην κεντρικότητα και μοναδικότητα του δικού του πολιτισμού, όπως και η ερμηνεία των μη λεκτικών μηνυμάτων πχ. η κίνηση του σώματος, οι χειρονομίες, η σιωπή, η ένδυση, η χρήση του χρόνου, η διαμόρφωση του χώρου κλπ μπορούν να οδηγήσουν σε προβλήματα επικοινωνίας με τους αλλοεθνείς.
Δεν είναι εύκολη η αποδόμηση των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων. Απαιτείται χρόνος και θέληση ώστε να αποδοθούν αυτά τα παγιωμένα στερεότυπα και να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν απειλούμαστε από τους αλλοεθνείς. Αυτός ο μετασχηματισμός δεν είναι αυτονόητο ότι θα γίνει. Όλοι μας και καθένας ξεχωριστά οφείλουμε να αναγνωρίζουμε και να αποδεχόμαστε την πολιτισμική ταυτότητα και την εθνική γλώσσα των αλλοεθνών, καθώς και τις ιδιαιτερότητες τους, ώστε να δημιουργείται ένα ασφαλές περιβάλλον με κανόνες εναντίον της βίας και των ρατσιστικών συμπεριφορών.
Αν υπάρχει διάθεση από τις αμφότερες πλευρές για ουσιαστική και επιτυχημένη αλληλεπίδραση παραμερίζοντας πιθανές ατυχείς συγκυρίες, μπορούν να γεφυρωθούν τα χάσματα και να ξεπεραστούν τα προβλήματα επικοινωνίας.
Επικοινωνία σημαίνει μετάδοση και κατ επέκταση αποκωδικοποίηση μηνυμάτων.Για να είναι αυτό εφικτό θα πρέπει να υπάρχουν κοινά στοιχεία - σημεία αναγνώρησης αυτών των μηνυμάτων.Από τη στιγμή που αλλοεθνείς ομάδες έχουν διαφορετική γλώσσα επικοινωνίας προκύπτει ένα απ΄τα μεγαλύτερα προβλήματα επικοινωνίας,επαφής και κατανόησης του άλλου.Οι διαφορετικές επίσης κολτούρες και πολιτισμοί μπορεί να οδηγήσουν σε ι διαφορετικούς τρόπους ερμηνείας αυτών των μηνυμάτων με κινδυνο να διαμορφωθούν λανθασμένες εντυπώσεις είτε θετικές είτε αρνητικές.Προκειμένου να αποφευχθούν αυτές οι ρίξεις θα πρεπει να αντιλαμβανόμαστε τις ιδιαιτερότητες του άλλου και να υπάρχει η διάθεση να κάνει ο ένας τουλάχιστον από τους δύο το πρώτο βήμα προσέγγισης, για ουσιαστική γνωριμία,χωρίς περιττολογίες στην έκφραση, και με ακρίβεια στον τρόπο επικοινωνίας.Είναι γεγονός πως η ύπαρξη διαφορών καθιστά δυσχερή την επικοινωνία και υπάρχει κίνδυνος να διαταραχθεί η κοινωνική συνοχή η ασφάλεια και η ηρεμία μεταξύ των μελών των ομάδων.Απαραίτητο λοιπον όλων είναι η ανάπτυξη στερεών σχέσεων επικοινωνίας που βασίζονται σε βαθιά , συνεργατική και ισότιμη προσπάθεια μεταξύ μελών διαφορετικών κοινωνιών, γιατί αυτέςοι κοινωνίς είναι πιο σύνθετες και πολύπλοκες....
Είναι εύκολα αντιληπτό ότι όταν άνθρωποι από διαφορετικά έθνη πλησιάζονται προκύπτουν συχνά προβλήματα και δυσκολίες στην μεταξύ τους επικοινωνία. Η ρήξη στην επικοινωνία είναι δυνατόν να επέλθει πολύ γρήγορα και εύκολα εξαιτίας μιας λανθασμένης ερμηνείας ορισμένων συμπεριφορών. Αυτό μπορεί να οφείλεται στην διαφορετικη γλώσσα, πολυτισμικό υπόβαθρο και κουλτούρα. Αυτή, όμως, η διαφορετική αποκωδικοποίηση μπορεί να προκαλέσει στους αλλοεθνείς όταν είναι μακριά από το περιβάλλον τους έλλειψη ασφάλειας και μείωση της αυτοπεποίθησής τους, αλλά και να σημειωθεί εκμετάλλευση στην εργασία τους και στις διάφορες κοινωνικές συναλλαγές τους.
Οι δυσκολίες αυτές είναι δύσκολο να λυθούν αλλά δεν είναι και αδύνατο. Προκειμένου να επιλυθούν είναι απαραίτητο να υπάρξει ένα πλησιάσμα, μια ειλικρινής προσέγγιση και από τις δυο πλευρές και ενεργή συμμετοχή στην αλληλεπίδραση. Η προσέγγιση αυτή προυποθέτει ότι αφενός τα άτομα που θα βρεθούν σε νέο πολιτισμικό περιβάλλον θα προχωρήσουν στην εκμάθηση της κυρίαρχης γλώσσας και δε θα επικαλεστούν λόγους εθνικής ταυτότητας και αφετέρου όλοι θα καταβάλλουν προσπάθεια να είναι πιο ανεκτικοί και πρόθυμη να ξεπεράσουν τα εμπόδια στη μεταξύ τους επικοινωνία με καλή θέληση και αλληλοκατανόηση. Η ενημέρωση, η διαπολισμική παιδεία θεμελιωμένη στις αρχές του ανθρωπισμού και κυρίως η συνειδητοποίηση ότι η επικοινωνία με αλλοεθνείς δε συνεπάγεται αλλοίωση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών μας αποτελούν αναγκαία στοιχεία στον δρόμο για την επίλυση των προβλημάτων. Τα προβλήματα αυτά σίγουρα απορρέουν από την ίδια την ετερότητα και από την στάση που υιοθετεί ο ένας απέναντι στον άλλο. Συνεπώς αν γίνει προσπάθεια να μεταβληθεί αυτή η στάση η προσέγγιση του άλλου μέσα σε πιο λειτουργικές συνθήκες θα καταστεί πλέον εφικτή.
Τα προβλήματα επικοινωνίας που μπορεί να προκύψουν μεταξύ αλλοεθνών ίσως να οφείλονται στην αδυναμία κατανόησης και ερμηνείας της συμπεριφοράς μεταξύ των ατόμων που εμπλέκονται στην αλληλεπίδραση αυτή. Επίσης, η λανθασμένη ερμηνεία της συμπεριφοράς του άλλου, μπορεί να οδηγήσει σε χαρακτηρισμούς που ίσως να μη συνάδουν με τον χαρακτήρα του.
Από την άλλη πλευρά, προκειμένου να επιτευχθεί μία ομαλή επικοινωνία μεταξύ αλλοεθνών καθίσταται επιτακτική ανάγκη, κάθε άνθρωπος να μπορεί να αντιλαμβάνεται τις ιδιαιτερότητες του συνανθρώπου του που ενδεχομένως είναι διαφορετικός από αυτόν. Πιο συγκεκριμένα, να είναι σε θέση να κατανοεί και να ερμηνεύει σωστά τη συμπεριφορά του συνομιλητή του.
Το βασικότερο πρόβλημα είναι η διαφορετική γλώσσα. Όμως ακόμα και να γίνεται χρήση της ίδιας γλώσσας, υπάρχουν διαφορές στη χρήση της λόγω διαφορετικής κουλτούρας. Επιπλέον στην επικοινωνία μεταξύ αλλοεθνών παρατηρούνται προβληματικές συμπεριφορές όπως αυταρχισμός, αρνητική κριτική, γελοιοποίηση και γενικότερα έλλειψη σεβασμού και συνεργασίας. Ακομα τα προβλήματα γεννιούνται όταν θεωρούμε το πολιτισμό μας ανώτερο από τους άλλους και εκτιμούμε τη συμπεριφορά των άλλων με τα δεδομένα του δικού μας πολιτισμού.
